Dat het formuleren van een goede onderzoeksvraag nog niet zo simpel is, heb je vast tijdens je studie ontdekt. Nu sta je zelf voor de klas en wordt er vanuit de didactiek van het onderzoekend leren van jou verwacht dat jij je leerlingen wel ‘even’ vertelt hoe dat moet.
Gelukkig zijn er prima hulpmiddelen die jou en je leerlingen bijstaan in deze pittige uitdaging. In deze blog lees je er alles over.
Onderzoekend en ontwerpend leren
Steeds vaker kiezen scholen voor didactieken als onderzoekend en ontwerpend leren om hun wetenschap- en techniekonderwijs aan op te hangen. Dat is goed nieuws, want deze vormen van onderwijs stimuleren leerlingen zelf op onderzoek uit te gaan. Zo formuleren kinderen bij onderzoekend leren hun eigen onderzoeksvragen en bedenken ze bij ontwerpend leren bijvoorbeeld een eigen product.
Door dit soort didactieken binnen W&T-onderwijs worden kinderen van jongs af aan gestimuleerd hun nieuwsgierigheid en creativiteit in te zetten. Hun 21e-eeuwse vaardigheden ontwikkelen zich razendsnel en bovendien zijn ze zelf eigenaar van hun leerproces.
Toch hebben kinderen in dit proces wel sturing nodig. Bijvoorbeeld bij het vormen van een geschikte onderzoeksvraag.
Waar moet een goede onderzoeksvraag aan voldoen?
Voordat je je leerlingen kunt begeleiden richting een goede onderzoeksvraag, moet je natuurlijk weten waar zo’n vraag aan moet voldoen. We hebben een aantal punten voor je op een rijtje gezet.
Een goede onderzoeksvraag:
- sluit aan bij het thema;
- is meetbaar;
- is leerzaam (de leerlingen kennen dus bij aanvang van het project het antwoord op de vraag nog niet);
- is specifiek. Met andere woorden: kinderen beschrijven zo exact en concreet mogelijk alle aspecten van de onderzoeksvraag;
- bestaat uit 1 goed afgebakende vraag;
- is te onderzoeken binnen het klaslokaal.
Het formuleren van de onderzoeksvraag
Voor onderzoekend leren geldt dat een goed onderzoek staat of valt bij een gedegen onderzoeksvraag.
De stappen richting een goede vraag zijn als volgt samen te vatten:
- Leer je leerlingen een goede onderzoeksvraag herkennen.
- Laat ze zelf een vraag bedenken.
- Gebruik het vragenmachientje (zie de info verderop) om te beoordelen of de vraag te onderzoeken is.
- Verbeter of verfijn de vraag waar nodig.
Het is van belang dat je dit proces enigszins in goede banen leidt. Daarvoor kun je de volgende hulpmiddelen gebruiken.
De coach bij onderzoekend leren
Allereerst is je eigen rol van grote waarde. Want de coach bij onderzoekend leren… ben jij! In jouw rol zeg je leerlingen niets voor; je daagt ze juist uit zelf op zoek te gaan naar het antwoord. Op dat doel moeten begeleidingsvragen dan ook gericht zijn.
De vragenmuur
Natuurlijk zijn er nog andere hulpmiddelen waarmee je je leerlingen van dienst kan zijn. Je kunt bijvoorbeeld werken met een vragenmuur.
Een vragenmuur wordt gevormd door 2 grote vellen papier die zichtbaar in de klas hangen. Boven de ene lijst staat: ‘Wat willen we over dit thema weten?’ en boven de andere: ‘Wat weten we al?’
Al voordat je de leerlingen vraagt een onderzoeksvraag te bedenken, laat je ze zoveel mogelijk vragen bedenken die in de 2 categorieën passen. Deze vragen schrijven ze op op Post-Its, die ze vervolgens op de juiste plek hangen. Of deze vragen al richting een goede onderzoeksvraag gaan, is in dit stadium helemaal nog niet belangrijk. Pas op een later moment werk je naar een concretere onderzoeksvraag toe.
Nodig je leerlingen aan het eind van iedere les uit om eens goed naar de vragenmuur te kijken. Wat zijn ze intussen te weten gekomen? Welke kaartjes kunnen dus worden verplaatst?
Het vragenmachientje
WisMon heeft, op basis van een eerdere versie van het Wetenschapsknooppunt Radboud Universiteit (WKRU), een pracht-tool ontwikkeld voor de volgende stap in het proces.
Als je leerlingen naar eigen zeggen een goede vraag hebben geformuleerd, kunnen ze dat toetsen door hem door het vragenmachientje te halen.
Voldoet hij aan alle criteria? Dan komt de onderzoeksvraag ongeschonden aan de andere kant uit de machine. Voldoet hij niet aan 1 van de criteria? Dan loopt het machientje vast. De vraag zal dan moeten worden aangepast.
Leapo
Weet je niet zeker of je al bekwaam bent je leerlingen bij dit proces te begeleiden? Online leerplatform Leapo biedt uitgebreide cursussen aan die jouw onzekerheid in korte tijd wegnemen. Daarnaast vind je hier ook kant en klaar lesmateriaal om het direct in de klas toe te passen.
Met Leapo ben jij helemaal klaar voor een nieuwe didactiek als onderzoekend leren!
